საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველმა კოლეგიამ დააკმაყოფილა კონსტიტუციური სარჩელი – „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“.
საქმე ეხებოდა იმ სამართლებრივ ნორმებს, რომლებიც არეგულირებს იძულებითი ფსიქიატრიული მკურნალობის დანიშვნის საფუძვლებს, სასამართლოს უფლებამოსილებას და მკურნალობის ვადებს. მოსარჩელე მხარე მიუთითებდა, რომ არსებული რეგულაციები არ უზრუნველყოფს პაციენტთა უფლებების სათანადო დაცვას და ქმნის რისკს, რომ პირი ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში დარჩეს მაშინაც, როდესაც მკურნალობის საჭიროება აღარ არსებობს.
მოპასუხე მხარე „საქართველოს პარლამენტი“ ამტკიცებდა, რომ მოქმედი სისტემა ითვალისწინებს ინდივიდუალურ შეფასებას და მკურნალობის პერიოდულ გადახედვას, რის გამოც იგი ადამიანის ღირსებას არ ლახავს.
სასამართლომ დაადგინა, რომ იძულებითი ფსიქიატრიული მკურნალობა თავისი ბუნებით ინტენსიურად ზღუდავს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს და საჭიროებს მკაცრ საპროცესო გარანტიებს. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ მოქმედი კანონმდებლობა არ უზრუნველყოფს ეფექტიან სასამართლო კონტროლსა და დამოუკიდებელი ექსპერტების სათანადო ჩართულობას, რის გამოც არსებობს მკურნალობის უსაფუძვლო გახანგრძლივების საფრთხე.
სასამართლოს შეფასებით, ასეთ პირობებში იძულებითი მკურნალობა შესაძლოა გადაიზარდოს არაადამიანურ ან დამამცირებელ მოპყრობად, რაც აკრძალულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით. შესაბამისად, სადავო ნორმები არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი. ამასთან, სასამართლომ მათი ძალადაკარგულად გამოცხადება გადაავადა 2026 წლის 1 ნოემბრამდე, რათა კანონმდებელს მიეცეს დრო საჭირო საკანონმდებლო ცვლილებების შესატანად.
სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში აღარ იყო აუცილებელი ნორმების ცალკე შეფასება თანასწორობის უფლებასთან მიმართებით. დავის საგანი მოიცავდა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსისა და „ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესახებ“ კანონის შესაბამის ნორმებს, მათი შესაბამისობის შეფასებით კონსტიტუციის ადამიანის ღირსებისა და თანასწორობის გარანტიებთან.
