ქობულეთის ისპანში დრო სხვაგვარად მიედინება. აქ ყოველი ხავსის ფენა წარსულის კვალს ინახავს, ყოველი წყლის წვეთი კი ეკოსისტემის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას აგრძელებს. ის არ არის მხოლოდ ჭაობი, ის ჩვენი ცოცხალი მემატიანე, ბუნებრივი ფარი და იშვიათი სამყაროა, რომლის დაცვაც ჩვენი მომავლის დაცვის ტოლფასია.
ქობულეთის ისპანი საერთაშორისო მნიშვნელობის ბუნებრივი მემკვიდრეობაა. იგი იუნესკოს მსოფლიო ბუნებრივი მემკვიდრეობის ობიექტის – „კოლხური ტყეებისა და ჭარბტენიანი ტერიტორიების“ – ნაწილია, რაც მის დაცვას გლობალური მნიშვნელობის პასუხისმგებლობად აქცევს.
ისპანის ტორფნარის განსაკუთრებულობა მის წარმოშობასა და ტიპშია. ისპანი II მსოფლიოში იშვიათი ტიპის ტორფნარია, რომელსაც პერკოლაციური ტორფნარი ეწოდება. ეს ტერმინი ისეთ ფიზიკურ ან ბუნებრივ პროცესს აღნიშნავს, როდესაც სითხე (მაგალითად, წვიმის წყალი) თავისუფლად გადაადგილდება და იჟონება ფოროვან მასალაში, ნიადაგში ან ტორფში ყველა მიმართულებით.
ქობულეთის ისპანი II და კოლხეთის დაბლობზე მდებარე იმნათი თითქმის ხელუხლებლად შემონახული ეკოსისტემებია, რომლებიც მეცნიერებისთვის ბუნებრივი ლაბორატორიის ფუნქციას ასრულებს. ტორფის ფენები ათასობით წლის კლიმატურ და ეკოლოგიურ ისტორიას ინახავს. ტორფის ზედა ფენა, რომელიც, ძირითადად, სფაგნუმისგან შედგება, დაახლოებით 6 მეტრი სისქისაა და ის წარსულის კლიმატზე გვიყვება.
ისპანის მნიშვნელობა განსაკუთრებით იზრდება კლიმატის ცვლილების პირობებში. ტორფნარები ბუნებრივი წყლის რეგულატორია, რადგან ისინი დიდი რაოდენობით წყალს აკავებს და ძლიერი ნალექების დროს წყლის სწრაფ მოძრაობას ამცირებს.
ტორფნარებს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფუნქცია აქვს: ისინი ნახშირბადის ბუნებრივი საცავია. ათასობით წლის განმავლობაში, მცენარეული მასის დაგროვებით წარმოქმნილი ტორფი დიდი რაოდენობით ნახშირბადს ინახავს. თუ ასეთი ტერიტორიები დაზიანდება ან დაშრება, დაგროვებული ნახშირბადი შესაძლოა ატმოსფეროში დაბრუნდეს.
ისპანი უნიკალურია არა მხოლოდ გეოლოგიური ისტორიით, არამედ ცოცხალი სამყაროთიც. აქ გვხვდება სფაგნუმის რამდენიმე სახეობა, მათ შორის: სფაგნუმ პაპილოზუმი (Sphagnum papillosum), სფაგნუმ პალუსტრე (Sphagnum palustre) და სფაგნუმ იმბრიკატუმი (Sphagnum imbricatum).“ ასევე მტაცებელი მცენარე დროზერა, დეკა და ყვითელი იელი.
კოლხეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი იშვიათი რეგიონია, სადაც სუბტროპიკული კლიმატის პირობებში სფაგნუმზე დაფუძნებული ტორფნარები არსებობს.
მიუხედავად საერთაშორისო სტატუსისა, ისპანის ეკოსისტემა მოწყვლადია. არსებობს რამდენიმე საფრთხე, რომლებიც დღეს, მართალია, შემცირებულია, თუმცა გარკვეული გამოწვევები მაინც რჩება. ესენია: ძველი სადრენაჟო სამუშაოების გავლენა; პირუტყვის ძოვება; ტორფის ზედაპირის დაზიანება; ხანძრის რისკი. ტორფნარის დაზიანება ხშირად შეუმჩნევლად იწყება, თუმცა შედეგი შეიძლება ათწლეულებსა და საუკუნეებს შეეხოს.
ამდენად, ისპანი უბრალოდ ჭაობი არ არის. ის ცოცხალი ორგანიზმია, მილიონობით წლის ბუნებრივი მეხსიერება, წყლის რეგულატორი, ნახშირბადის საცავი და თავშესაფარი ათასობით ცოცხალი ორგანიზმისთვის. ეს ეკოსისტემა ადამიანს საუკუნეების განმავლობაში იცავდა, დღეს კი დაცვა თვითონ სჭირდება. ქობულეთის ისპანი ჩვენამდე უხსოვარი წარსულიდან მოვიდა. ახლა აწმყოში მცხოვრები ადამიანების პასუხისმგებლობაა, რომ მან მომავალშიც უსასრულოდ იარსებოს და თავისი დამცავი ფუნქცია შეუფერხებლად შეასრულოს.
ავტორები: ნაზიბროლა რეხვიაშვილი, სულხან მესხიძე
