2025 წლის 1 აპრილს მიღებული ე.წ. „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტთან“ დაკავშირებით დავა საერთაშორისო დონეზე გადავიდა – 2026 წლის 31 მარტს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე კომუნიკაცია დაიწყო და მისი არსებითი განხილვა გახსნა.
ინფორმაციას საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია ავრცელებს, რომელმაც 2025 წელს აღნიშნული კანონი სტრასბურგის სასამართლოში გაასაჩივრა. საჩივარი შეტანილია ექვსი მომჩივნის სახელით – სამი ორგანიზაცია („სტუდია მონიტორი“, „საქართველოს ამბები“ და საია) და მათი ხელმძღვანელები: ნონა ქურდოვანიძე, ნინო ზურიაშვილი და გელა მთივლიშვილი.
როგორც საია განმარტავს, სასამართლომ საქმე ყველა წარდგენილ მუხლთან მიმართებით მიიღო. საუბარია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის რამდენიმე ფუნდამენტურ უფლებაზე, მათ შორის, გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლებაზე, დისკრიმინაციის აკრძალვაზე და ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის უფლებაზე.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ სტრასბურგის სასამართლო განიხილავს, შეიძლება თუ არა საქმეს მიენიჭოს მნიშვნელოვანი ზეგავლენის მქონე საქმის სტატუსი. ეს ნიშნავს, რომ საქმე პრიორიტეტულად განიხილება და მისმა საბოლოო გადაწყვეტილებამ შესაძლოა პრეცედენტული გავლენა იქონიოს არა მხოლოდ საქართველოზე, არამედ ევროპის საბჭოს წევრ სხვა ქვეყნებზეც.
საიას პოზიციით, აღნიშნული კანონი არღვევს როგორც საქართველოს კონსტიტუციას, ისე საერთაშორისო ვალდებულებებს ადამიანის უფლებების სფეროში და მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი სამოქალაქო საზოგადოებისა და მედიის შეზღუდვას. ორგანიზაცია მიუთითებს, რომ კანონი ქმნის „მსუსხავ ეფექტს“ – თვითცენზურისა და საქმიანობის შეზღუდვის რისკს.
საჩივარში ასევე ხაზგასმულია, რომ კანონის აღსრულებაზე პასუხისმგებელ ორგანოებს, მათ შორის აუდიტის სამსახურს, პროკურატურასა და სასამართლოს – მინიჭებული აქვთ ფართო და დაუბალანსებელი უფლებამოსილებები, რაც ზრდის მისი თვითნებურად გამოყენების საფრთხეს.
ევროპულმა სასამართლომ სახელმწიფოს მიმართ უკვე დასვა კონკრეტული შეკითხვები. მათ შორისაა:
- აქვთ თუ არა მომჩივნებს „მსხვერპლის“ სტატუსი;
- წარმოადგენს თუ არა პერსონალური მონაცემების გასაჯაროების ვალდებულება პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაში ჩარევას;
- ზღუდავს თუ არა კანონი გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლებას;
- იწვევს თუ არა „უცხოური აგენტის“ ტერმინი სტიგმატიზაციას;
- არის თუ არა სანქციები პროპორციული;
- და ხომ არ გამოიყენება კანონი ფარული პოლიტიკური მიზნებისთვის, მათ შორის კრიტიკული ხმების დასათრგუნად.
სასამართლომ საქართველოს მთავრობას პოზიციის წარსადგენ ვადად 2026 წლის 21 ივლისი განუსაზღვრა. ამის შემდეგ პროცესი წერილობით კომუნიკაციასა და შემდგომ განხილვაზე გაგრძელდება.
