1980-იანი წლების ბოლოს სსრკ-ში მიმდინარე სოციალურ-პოლიტიკურმა პროცესებმა, იმპერიის დასუსტებამ და ხალხის თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისკენ სწრაფვის გაძლიერებამ დააჩქარა ეროვნული გამოღვიძების მოძრაობა აზერბაიჯანში. სომხეთის ტერიტორიულმა პრეტენზიებმა აზერბაიჯანის მიმართ, მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დაწყებამ და ცენტრალური მთავრობის მიკერძოებულმა პოზიციამ კიდევ უფრო გაზარდა ხალხის უკმაყოფილება. ბაქოსა და ქვეყნის სხვა ნაწილებში მასობრივი მიტინგები თავისუფლების, სუვერენიტეტისა და სამართლიანობის მოთხოვნებით იყო გაჟღერებული. თუმცა, საბჭოთა ხელმძღვანელობამ ამ ლეგიტიმურ მოთხოვნებს სამხედრო ძალის გამოყენებით უპასუხა.
საბოლოოდ, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივნის, მიხეილ გორბაჩოვის, სსრკ-ის თავდაცვის სამინისტროს, სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბრძანებით, 19-20 იანვრის ღამეს, დანაყოფებმა ბაქოსა და მიმდებარე ტერიტორიებზე ათასობით საბჭოთა ჯარისკაცი, ტანკი და ჯავშანტექნიკა განალაგეს. ქალაქში საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებამდე მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ მძიმე შეიარაღება გამოიყენეს. ბაქოსა და აზერბაიჯანის რეგიონებში საბჭოთა არმიის ჯარების უკანონო შესვლის შედეგად, 131 ადამიანი დაიღუპა, 400 დააკავეს, 744 დაშავდა, ხოლო 4 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. დაღუპულთა შორის იყვნენ ქალები, ბავშვები და მოხუცები, საგანგებო სიტუაციების სამინისტროსა და პოლიციის თანამშრომლები. სამხედროების მიერ ცეცხლგამჩენი ტყვიებით გახსნილი ცეცხლის შედეგად, განადგურდა 200 სახლი და ბინა, 80 მსუბუქი ავტომობილი, მათ შორის სასწრაფო დახმარების მანქანები, ასევე სახელმწიფო და კერძო ქონება.
20 იანვრის მოვლენების პირველი ობიექტური და პოლიტიკურ-სამართლებრივი შეფასება ეროვნულმა ლიდერმა ჰეიდარ ალიევმა მისცა. 1990 წლის 21 იანვარს მოსკოვში აზერბაიჯანის მუდმივ წარმომადგენლობაში გამოსვლისას ჰეიდარ ალიევმა ეს სისხლიანი ოპერაცია სსრკ-ის ხელმძღვანელობის დანაშაულად უწოდა.
1994 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისმა 20 იანვრის მოვლენებს ოფიციალური პოლიტიკურ-სამართლებრივი შეფასება მისცა და ეს ტრაგედია კაცობრიობის წინააღმდეგ მძიმე დანაშაულად აღიარეს.
20 იანვარი არა მხოლოდ დიდი ტრაგედიაა, არამედ აზერბაიჯანელი ხალხის ურყევი ნების მაჩვენებელიც. იმ ღამეს დაღვრილმა სისხლმა ვერ ჩაახშო ხალხის თავისუფლებისკენ სწრაფვა, პირიქით, კიდევ უფრო გააძლიერა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა.
სწორედ 20 იანვრის ტრაგედიის შემდეგ მიიღო აზერბაიჯანულ საზოგადოებაში დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის იდეამ შეუქცევადი ხასიათი. ეს მოვლენა გახდა 1991 წელს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენისკენ მიმავალი გზის დასაწყისი.
დღეს, 20 იანვრის მოწამეები მოწამეთა ხეივანში განისვენებენ. ყოველწლიურად, 20 იანვარს, ათასობით ადამიანი სტუმრობს ხეივანს და პატივს მიაგებს მოწამეთა ხსოვნას. ეროვნული დროშები დაშვებულია და ქვეყანა ეროვნულ გლოვას განიცდის.
