Organization for Security and Co-operation in Europe-მა (OSCE) გამოაქვეყნა ე.წ. „მოსკოვის მექანიზმის“ ფარგლებში მომზადებული ანგარიში, რომელიც საქართველოში ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და სამართლებრივი სისტემის მდგომარეობას ეხება. თითქმის 200-გვერდიან დოკუმენტში დეტალურად არის აღწერილი ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური და სამართლებრივი გარემო 2024 წლის დასაწყისიდან დღემდე.
„მოსკოვის მექანიზმი“ საქართველოში ეუთოს 24 წევრმა სახელმწიფომ 2025 წლის 29 იანვარს აამოქმედა. მისი მიზანი იყო დამოუკიდებელი ექსპერტების მიერ საქართველოში ადამიანის უფლებების შესაძლო დარღვევების შესწავლა. ამ მიზნით შეიქმნა ფაქტების დამდგენი მისია, რომელმაც მოკლე დროში შეაგროვა ინფორმაცია და შესაბამისი რეკომენდაციები შეიმუშავა. ეუთო მიუთითებს, რომ ანგარიში მხოლოდ 14 დღეში მომზადდა.
დოკუმენტის მიხედვით, ექსპერტები საუბრობენ საქართველოში დემოკრატიულ უკუსვლაზე, ადამიანის უფლებების მდგომარეობის გაუარესებაზე, მედიის მიმართ მზარდ ზეწოლაზე, ოპოზიციისა და საპროტესტო აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ შესაძლო რეპრესიულ ნაბიჯებზე, ასევე, განსხვავებული აზრის დევნის შემთხვევებზე. ანგარიშში ასევე საუბარია პოლიტიკური პატიმრების არსებობის შესახებ ბრალდებებზე და იმ საკანონმდებლო ცვლილებებზე, რომლებიც, ავტორების შეფასებით, შეიძლება ზღუდავდეს ფუნდამენტურ თავისუფლებებს.
ანგარიში შეიცავს რეკომენდაციების ფართო ჩამონათვალს, რომელიც რამდენიმე მიმართულებას მოიცავს: საარჩევნო გარემოს გაუმჯობესებას, საკანონმდებლო რეფორმებს, სამართალდამცავი სისტემის ანგარიშვალდებულებას, სასამართლოს დამოუკიდებლობის გაძლიერებას, შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვას, ასევე საერთაშორისო ინსტიტუტებთან თანამშრომლობას.
ექსპერტები საქართველოს ხელისუფლებას მოუწოდებენ, ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება არჩევნებთან დაკავშირებული დარღვევების ყველა ბრალდებაზე. ანგარიშში ასევე, რეკომენდებულია საარჩევნო პროცესის რეფორმა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის – OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) რეკომენდაციების შესაბამისად.
დოკუმენტი მოუწოდებს ხელისუფლებას, მომავალ არჩევნებზე დროულად მიიწვიოს საერთაშორისო დამკვირვებლები და თავი შეიკავოს ოპოზიციის წინააღმდეგ დეზინფორმაციის, დაშინებისა და მუქარის კამპანიებისგან. ასევე რეკომენდირებულია, ხელისუფლებამ არ დაიწყოს პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის პროცედურები საკონსტიტუციო სასამართლოში.
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ წარდგენილი რიგი სისხლის სამართლის ბრალდებები უნდა გადაიხედოს ან გაუქმდეს, თუ ისინი პოლიტიკურად მოტივირებულად შეფასდება.
ანგარიშის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი ეხება ბოლო წლებში მიღებულ კანონებს. ექსპერტები რეკომენდაციას აძლევენ საქართველოს ხელისუფლებას, გააუქმოს კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ და მასთან დაკავშირებული რეგულაციები, ასევე გადახედოს უცხოურ გრანტებთან დაკავშირებულ დებულებებს.
ანგარიშის ავტორები მიიჩნევენ, რომ აღნიშნული კანონები ფართო შეუსაბამობაშია საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებთან და მათი ნაწილობრივი შესწორება პრობლემას ვერ მოაგვარებს. ალტერნატიულ ვარიანტად მითითებულია რეკომენდაციების გათვალისწინება Venice Commission-ის დასკვნების შესაბამისად.
დოკუმენტი ასევე, მოუწოდებს ხელისუფლებას, გააუქმოს „ოჯახური ღირებულებების შესახებ“ კანონი და მაუწყებლობის შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებები, რომლებიც უცხოურ დაფინანსებასა და მედიის შინაარსის რეგულირებას ეხება.
ანგარიში ეხება საპროტესტო აქციების დროს სამართალდამცავების ქმედებებსაც. ექსპერტები მოუწოდებენ საქართველოს ხელისუფლებას, დაუყოვნებლივ შეწყვიტოს ფიზიკური ძალის არაპროპორციული გამოყენება და ჩატარდეს დამოუკიდებელი გამოძიება წამებისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ ბრალდებებზე.
ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ პოლიციამ ძალა უნდა გამოიყენოს პროპორციულად, მათ შორის იმ შემთხვევებშიც, როდესაც დემონსტრაციის მონაწილეები ძალადობრივ ქმედებებს მიმართავენ.
დოკუმენტი მოითხოვს დაკავების პროცესისა და პატიმრობის პირობების გაუმჯობესებას, ასევე ბავშვების მაქსიმალურ დაცვას პოლიციის ოპერაციების დროს.
ანგარიშში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სასამართლოს დამოუკიდებლობას. ექსპერტები რეკომენდაციას იძლევიან, განხორციელდეს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს რეფორმა და უზრუნველყოფილ იქნას სასამართლოს დამოუკიდებლობა პოლიტიკური გავლენისგან.
დოკუმენტი ასევე მიუთითებს სამართლიანი სასამართლოს სტანდარტების დაცვის აუცილებლობაზე, მათ შორის უდანაშაულობის პრეზუმფციის, მხარეთა თანასწორობისა და ადვოკატზე დროული წვდომის უზრუნველყოფაზე.
ანგარიში ხაზს უსვამს, რომ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება უნდა იყოს დაცული საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, მათ შორის გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის რეკომენდაციების მიხედვით.
დოკუმენტი ხელისუფლებას მოუწოდებს, შეწყვიტოს ჟურნალისტების დევნა საპროტესტო აქციების გაშუქების გამო და თავი შეიკავოს მშვიდობიანი დემონსტრანტების თვითნებური დაკავებისა და დაჯარიმებისგან.
ასევე რეკომენდებულია არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და მაუწყებლების უცხოურ დაფინანსებაზე დაწესებული შეზღუდვების შემცირება მხოლოდ იმ მინიმალურ დონემდე, რაც ეროვნული უსაფრთხოების დასაცავად არის აუცილებელი.
ანგარიში რეკომენდაციებს გასცემს არა მხოლოდ საქართველოს ხელისუფლების, არამედ ეუთოს წევრი სახელმწიფოებისა და საერთაშორისო საზოგადოების მიმართაც. მათ შორის განიხილება მიზნობრივი სანქციების დაწესების შესაძლებლობა იმ პირების მიმართ, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან სერიოზულ დარღვევებზე.
ასევე რეკომენდირებულია საქართველოში ეუთოს ოფისის გახსნის შესაძლებლობის განხილვა და დამოუკიდებელი სამოქალაქო სექტორის მხარდაჭერა.
ანგარიშში საერთაშორისო ორგანიზაციებსა და ქვეყნებს მოუწოდებენ, მხარი დაუჭირონ ადამიანის უფლებათა დარღვევების დოკუმენტირებას და საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენონ სხვადასხვა საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმი, მათ შორის საქმეების გადაცემა International Criminal Court-ში ან სახელმწიფოთაშორისი სარჩელების შეტანა European Court of Human Rights-ში.
ანგარიშში ასევე წარმოდგენილია საქართველოს ხელისუფლების საპასუხო შეფასება. „ქართული ოცნების“ მთავრობა კატეგორიულად უარყოფს დოკუმენტში წარმოდგენილ მიგნებებს და მას „პოლიტიკურად მოტივირებულ ინსტრუმენტს“ უწოდებს.
ხელისუფლების განცხადებით, ანგარიში ეფუძნება ოპოზიციისა და „წინასწარ შერჩეული დაინტერესებული მხარეების“ ნარატივებს და არ ასახავს სახელმწიფო უწყებების მიერ მიწოდებულ მონაცემებსა და სასამართლო გადაწყვეტილებებს.
მთავრობა ასევე აცხადებს, რომ 14-დღიანი ვადა არასაკმარისი იყო სრულფასოვანი გამოძიებისთვის.
„ქართული ოცნების“ შეფასებით, კანონი „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ მიზნად ისახავს მხოლოდ უცხოური დაფინანსების გამჭვირვალობის გაზრდას და მსგავსია აშშ-ში მოქმედი კანონმდებლობის.
რაც შეეხება საპროტესტო აქციებს, „ქართული ოცნება“ აცხადებს, რომ პოლიციის მოქმედება იყო კანონიერად სანქცირებული და პროპორციული პასუხი ძალადობრივი ქმედებების წინააღმდეგ.
ცნობისთვის, ეუთოს „მოსკოვის მექანიზმი“ 1991 წელს შეიქმნა ადამიანის უფლებების შესაძლო დარღვევების გამოძიების მიზნით. მისი ამოქმედება შესაძლებელია იმ შემთხვევაშიც, როდესაც შესაბამისი ქვეყნის ხელისუფლება ოფიციალურად არ იძლევა ნებართვას.
ამ დრომდე მექანიზმი გამოყენებულია 16-ჯერ სხვადასხვა ქვეყანაში. საქართველოს შემთხვევა ამ მექანიზმის გამოყენების მეჩვიდმეტე მაგალითია.
- ეუთო/ოდირი 4 ოქტომბრის არჩევნებზე სადამკვირვებლო მისიის გამოგზავნას საქართველოშ არ აპირებს
- ზედმეტი იქნება ეუთო/ოდირის დატვირთვა ჩვენი თვითმმართველობის არჩევნებით – ირაკლი კობახიძე
- რა წერია ეუთო/ოდირის საბოლოო დასკვნაში – მთავარი მიგნებები მოკლედ
- რა პრობლემებს შეუქმნის ბრიტანული სანქცია რუსული პროპაგანდის გამავრცელებელ „იმედს“ და „პოსტივის“?
- გაერთიანებულმა სამეფომ საქართველოში მოქმედი ბიზნესებისთვის სანქციებთან დაკავშირებული სახელმძღვანელო გამოაქვეყნა
